Cutubka Afraad – Salaadda

 

SALAADDA
Haweeney uur leh oo aan kaadida ceshan karin salaadda ma ka tegaysaa?
Salaad waqtigeed soo galay ayay caado heshay
Haweenku ma tukan karaan salaad jamaaco ah?
Haweenku ma adimi karaan, codkooduse cawro miyaa?
Labiska maro kaa xaaraan ah salaadda ayaa kaaga buraysa
Haweenku rag ma tujin karaan?
Ma qallaynaysid salaaddii hore
Sujuudda Qiraa’ada xaalad kasta way ku bannaan tahay
Waswaaska iyo shakiga
Gambaleelka guriga ayaa la yeeriyey anigoo salaad ku jira
Dhib kuma sugna in salaatu laylka Qur’aanka kitaabka laga akhriyo
Inta ugu yar iyo inta ugu badan ee tasbiixda la akhriyo rukuucda iyo sujuudda
Xukunka sujuudda Qur’aanka
Salaadda oo hurdo awgeed looga dib dhaco
Xanuunka foosha iyo salaadda
Goynta salaadda
Sahwiga salaadda
Salaad la tukaday xijaab la’aan
Salaadda masjidka
Qur’aanka salaadda lagu tukado kor ma u qaadayaan haweenku
Nin aan tukan sidee loola joogayaa
Asturidda cagaha iyo cumaacumaha marka salaadda la tukanayo
Kee dambi badan, taariku salaadka iyo saaniga?
Nin xaaskiisa salaadda kala quustay
Kee la hor marinayaa lawyaha iyo calaacalaha marka la sujuudayo
Salaadda la tukado witriga gadaashiis

Haweeney uur leh oo aan kaadida ceshan karin salaadda ma ka tegaysaa?
Su’aasha 44aad: Haweeney uur leh oo ku jirta bishii sagaalaad isla markaana kaadida aan ceshan karin daqiiqad kaliya, ayaa salaaddii iska deysey bishii ugu dambeysey, haddaba maxaa laga doonayaa haweentaas?
Jawaab: Haweeneydaas iyo wixii la mid ah uma bannaana inay salaadda ka tagaan waxaana ku waajiba in ay u tukato hadba sidii ay u tukan karto, salaad kasta marka waqtigeeda la gaaro waa inay xirato suufka dhiigga celiya (xafaayad iwm), sida haweenka dhiig furanka qaba oo kale waana inay salaad kasta marka waqtigeedu galo weysaysato oo tukato, salaad sunne ahna way ku tukan kartaa weysadaas, waxaa kaloo u bannaan inay kulmiso salaadaha duhurka iyo casarka sidoo kalena ay kulmiso maqribka iyo cishaha, Allaah wuxuu yiri:
(Alle ka cabsada inta aad kartaan).
Waxaa ku waajiba inay qalleyso salaadihii ay ka tagtay Allena u toobad keento subxaanahu wa tacaalaa, salaaddii ka tagtayna ay ka qoomamayso, go’aan adagna ay ku gaarto inaysan mar dambe u noqon doonin.
Allena wuxuu yiri:
(U toobadkeena (u noqda) xagga Allaah dhammaantiin mu’miniineey waad liibaanaysaane).
Salaad waqtigeed soo galay ayay caado heshay
Su’aasha 45aad: Haddii ay haweentu caado hesho iyadoo salaad wakhtigeed soo galay, walise aan tukan miyay waajib ku tahay inay qallayso markay daahir noqoto, sidoo kalena haddii ay daahir noqoto iyadoo salaad waqtigeed la joogo?
Jawaab: Haweentu haddii ay caado hesho iyadoo salaad waqtigeed soo galay walise aan tukan waxaa ku waajiba inay salaaddaas qallayso markay daahir noqoto rasuulkuna wuxuu yiri:
(Ruuxii salaadda ragcad ku soo gaara salaaddaas wuu soo gaaray).
Sidaas darteed haddii ay haweentu waqtiga salaadda ka soo haleesho in ragcad laga tukado oo kale, kaddibna ay dhiig hesho inta aanay tukan waxaa ku waajiba inay qallayso markay daahir noqoto.
Tan labaad: Haddii ay caadadii ka daahir noqoto intaan salaadda waqtigeedu bixin waxaa ku waajiba inay salaaddaas qallayso (haddii salaaddaasi dhaafto), tusaale ahaan haddii ay daahir noqoto intaysan qorraxdu soo bixin wax yar oo inta ragcad laga tukado oo kale ah waxaa ku waajiba inay salaaddaas qallayso, sidoo kale haddii ay daahir noqoto habeenka kala barkiisa wax yar ka hor inta hal ragcad laga tukado oo kale, waxaa ku waajibaya inay qallayso salaaddii cishaha, haddiise ay daahir noqoto habeenka kala barkiisa kaddib kuma waajibayo inay cishihii qallayso, waxayna ka bilaabaysaa salaadda subax marka waqtigeeda la gaaro, Allaahna subxaanahu wa tacaalaa wuxuu yiri:
“Markii aad xasishaan salaadda ooga, waayo salaaddu mu’miniinta waxay ku tahay waajib waqtiyaysan (muddaysan).”
Qofna uma bannaana inuu salaadda waqtiga loo xadeeyey ka dib dhigo ama ka hor mariyo.

Haweenku ma tukan karaan salaad jamaaco ah?
Su’aasha 46aad: Haweenku ma leeyihiin salaad jamaaco ah mise kali kali ayay u tukanayaan? Haddiise ay leeyihiin salaad jamaaco ah ma ii bannaan tahay in aan hablahayga la tukado salaadaha si ay u helaan ajarkii jamaacada?
Jawaab: Ragga waxaa ku waajiba inay salaadda jamaacada masaajidka soo xaadiraan, haweenka iyaga gurigooda inay ku tukadaan ayaa u khayr badan haddiise ay rabaan masaajidka iyo salaadda jamaacada waxaa haboon in aan loo diidin.
Haddii haweenku gurigooda joogaan jamaaco ahaan way u tukan karaan, haweenta tujinaysana safka ayay wax ka galaysaa oo horay usoo bixi mayso, jamaacadoodana kama helayaan fadligii jamaacada ragga oo kale.
Ninka uma bannaana inuu masaajidka iska daayo oo gurigiisa ku tujiyo haweenkiisa ama ehelkiisa, waayo ragga waxaa ku waajib ah inay masaajidka ku tukadaan salaadaha (shanta ah) ee la waajibiyey.

Haweenku ma adimi karaan, codkooduse cawro miyaa?
Su’aasha 47aad: Ma u bannaan tahay haweenku inay adimaan, hadalkooduse cawro miyaa?
Jawaab: Haweenku ma adimi karaan sida saxiixa ah salaadooduna addin iyo aqimaad midna ma leh, Bukhaari wuxuu wariyey xadiis saxiix ah oo laga wariyey Asmaa bintu Yaziid waxayna tiri: Nabigu wuxuu yiri:
(Haweenka (salaaddoodu) ma leh, addin iyo aqimaad).
Lamana sheegin waagii Nabiga iyo waqtigii khulafadaba haweeney addin loo dhiibay ama adintay.
Haweenka hadalkooda oo dhan cawro ma ahan, waagii Nabiga haweenku Nabiga ayay u soo ashtakoon jireen, waxayna wax ka weydiin jireen cilmiga sharciga ah, xilligii khulafada iyo madaxdii ka dambeysey sidoo kale ayay yeeli jireen, raggana way salaami jireen salaantana way ka qaadi jireen, arintaasna laguma qoonsan jirin.
Waxaanse bannaanayn inay ragga kula hadlaan hadal jilicsan oo is jajabin ku jirto si aan raggu ugu fitnoobin Allaahna wuxuu yiri:
(Haweenka Nabigow ma tihidiin sida haweenka kale haddaadse dhawrsataan hadalka ha jilcinina si aysan idiin hunguriyeyn ragga laabta ka jirran, oo hadal wanaagsan ku hadla)

Labiska maro kaa xaaraan ah salaadda ayaa kaaga buraysa.
Su’aasha 48aad: Haweeney ayaa waxay samaysatay maro ay salaadda kaliya ku tukato, maradaasina waxay ka mid tahay dharka ragga, haddaba ma u bannaan tahay inay ku tukato, mase soo galaysaaa isku shabihiddii ragga?
Jawaab: Haddii ay maradaasi tahay dharka ragga u gaarka ah waa ka xaaraan inay labisato ama salaad ku tukato, Nabigu wuu lacnaday haweenka ragga isu ekaysiiya iyo raga haweenka isu ekaysiiya, mana bannaana inay haweenku labistaan dharka ragga u gaarka ah ama raggu labisto dharka haweenka u gaarka ah.
Waxaa waajib ah in aan ogaanno waxa dharkaas lagu kala soocayo? Laguma kala soocayo dharka ragga iyo kan haweenka midab kaliya ee waxaa lagu soocaa midab iyo qaabka tolmada, haweenku way labisan karaan maro cad, haddii loo tolo habka dharkooda, haddiise ay caddaato marada haweentu xiratay inay ka mid tahay dharka ragga u gaarka ah, waa ka xaaraan salaadduna ugu ansixi mayso sida ay culimada qaarkood qabaan iyagoo shardi ka dhigay marada la isku asturayo inay noqoto mid sharciga ku bannaan.
Mas’aladaan culimadu way isku khilaafsan yihiin, culimada qaarkood waxay qabaan sida aan soo xusnayba inay maradu noqoto mid sharciga ku bannaan iyo qaar kale oo aan sidaas shardiyayn, qolada hore waxay soo daliilsadeen in asturidda cawradu tahay shardi ka mid ah shuruudaha salaadda ayna daruuri tahay waxa cawrada lagu asturayaa inay noqdaan wax uu Allaah oggol yahay, hadduusan oggolayna shardi ahaan ma noqonayaan wax cawro asturaya khilaafka ay la yimaadeen awgeed.
Qolada kale ee oranaysa way ku ansaxaysaa salaaddu iyadoo qofkaasi dambaabay waxay yiraahdeen maradu jirka way asturaysaa dambiguna waa baab kale oo ka baxsan salaadda, xaaladdu si kastaba ha noqotee qofka ku tukanaya maro ka xaaraan ah salaaddiisu waxay halis u tahay in aan laga aqbalin.

Haweenku rag ma tujin karaan?
Su’aasha 49aad: Waxaan dhigtaa kulliyadda shareecada ninkaygana waa jaahil waana ka badiyaa diinta ee ma ii bannaan tahay in aan salaadda tujiyo oo imaam u noqdo?
Jawaab: Uma bannaana haweeney inay rag tujiso waana isku mid inuu yahay ninkeedii ama wiilkeeddii ama aabaheed. Nabiguna wuxuu yiri:
(Ma liibaanayaan qoom haween taladooda u dhiibtay).
Mana tujinayso xataa haddii ay Qur’aanka ka badiso in kastoo Nabigu yiri:
(Dadka waxaa tujinaya kan u Qur’aan badiya), haddana haweenku markay rag la joogaan ma soo galayaan xukunkaan, Allena wuxuu yiri:
(Kuwa xaqa rumeeyow yuuna yasin ragna rag kale waxay u dhowdahay inuu ka khayr badan yahaye, haweenna yaysan yasin haween waxay u dhow yihiin inay ka khayr badan yihiine). Allaah subxaanahu wa tacaalaa dadka wuxuu u qaybiyey laba qaybood oo kala ah rag iyo dumar sida aayadda kor ku xusan tilmaamayso, sidaas awgeed haweenku ma soo galayaan markii ay rag la joogaan xaddiiska Nabiga ee ah: (Dadka waxaa tujinaya kan u Qur’aan badiya).

Ma qallaynaysid salaaddii hore
Su’aasha 50aad: Waxaan ahaan jirey taariku-salaad kaddibna Alle ayaa igu galladaystay hanuun waxaan noqday mid ku dadaala gudashada salaadaha, su’aashayduna waxay tahay; Waajib miyay igu tahay in aan qalleeyo salaadihii aan ka tegey sannadihii la soo dhaafay?
Jawaab: Haddii uu qofku ka tago salaadda muddo dhan sannado, kaddibna toobad keeno salaadahana ilaaliyo kuna dadaalo gudashadooda, kuma waajibayso inuu soo qalleeyo salaadihii uu horay uga tagey.
Haddii shardi laga dhigi lahaa inay soo qalleeyaan salaadihii hore arintaasi dad badan ayay toobadda ka hor istaagi lahayd waxaase qofka la farayaa inuu salaadaha ilaaliyo mustaqbalka, isla markaana badiyo sunnooyinka, samafalidda iyo khayrka, Allena uu ka cabsado.

Sujuudda Qiraa’ada xaalad kasta way ku bannaan tahay.
Su’aasha 51aad: Xaqiiqo miyaa inuusan gaalku qof muslim ah ilayn karin? Markii aan akhriyo aayad sujuudi ku jirto ma waxaan sujuudayaa anigoo sidayda ah oo madaxa iyo jirku ii asturnayn?
Jawaab: Arintaasi xaqiiq ma ahan oo gaalku dadka kale ayuu la mid yahay, ishuna waa xaq.
Xaalad kasta oo aad ku sugan tahay sujuudaas waad sujuudi kartaa xataa haddii madaxu kuu bannaan yahay, sida raajixa ahna sujuudaasi salaadda la xukun ma ahan.

Waswaaska iyo shakiga
Su’aasha 52aad: In badan ayaan ku shakiyaa tirada ragcadaha aan tukaday Qur’aanka kor baan u akhriyaa si aan u xusuusto waxaan akhrinayo sidaasoo ay tahay shakigu igama tago, markii aan salaadda dhameeyo waxaan is oranayaa waxaad ka tagtay ragcad ama sujuud ama ataxiyaad, waxaan ku dadaalaa in aanan salaadda dhexdeeda ku shakiyin, waxna kama faa’iido, waxaan idinka rajaynayaa in aad ii bayaanisaan sida aan yeelayo, tan kale haddii xaaladdu sida aan sheegay tahay igu waajib miyaa in aan salaaddaas ku celiyo? Mase jirtaa duco aan ku ducaysto markaan salaadda bilaabayo oo shakiga iga saarta?
Jawaab: Waxaa waajib ah in aad waswaaska la dagaashid oo aad ka digtoonaatid isla markaasna badisid cawdu billaysiga Allena wuxuu yiri:
(Waxaad dhahdaa (Nabiyow) waxaan ka magangalay Eebbaha dadka barbaariya. Ee dadka xukuma. Ee ah Ilaaha dadka. Sharka midka wax waswaasiya ee isqarinta badan (ayaan kaa magangalay). Ee waswaasiya laabta (Qalbiga) dadka. (Kuwaas wax waswaasiya) oo ah Jinni iyo Insiba).
Wuxuu kale oo Alle yiri:
(Hadduu ku waswaasiyo shaydaan xaggiisa waswaasiye ka magangal Allaah isagaa wax maqla waxna oge).

Marka aad weysaysato ama salaadda tukato haddii aad shakidid markaas shakigu wax ka soo qaad ma leh waxaadna u qaadanaysaa in weysadu ama salaadda saxan tahay, haddiise adigoo salaadda ku jira aad shakidid in aad saddex rakcadood tukatay iyo in aad afar tukatay, waxaad ka soo qaadaysaa in aad saddex tukatay, salaaddana waad dhammaystiraysaa, kaddibna labo sujuudood ayaad sujuudaysaa inta aadan salaamo naqsan, sababtoo ah Nabigu wuxuu amray in uu sidaas oo kale sameeyo qofkii arrintaas oo kale ay ku dhacdo, Alaahna waxaan weydiisanaynaa inuu naga badbaadiyo shayaadiinta.

Gambaleelka guriga ayaa la yeeriyey anigoo salaad ku jira.
Su’aasha 53aad: Haddii anigoo salaad ku jira gambaleelka albaabka la yeeriyo gurigana qof kale joogin maxaa ila gudboon in aan sameeyo?
Jawaab: Haddii salaaddu sunne tahay arintu waa waasic waana ka bixi kartaa salaadda sida adiga oo garanaya dadka albaabka garaacaya oo kale. Haddiise ay salaaddu waajib tahay ma bannaana in lagu degdego, haddii aysan jirin arrin muhim ah oo laga cabsanayo inay ku dhaafto, haddii ay suurta gal tahayna waxaa qofka albaabka garaacaya lagu baraarujin karaa subxaanalaysi gaar ahaan ragga, haweenkuna sacabbada ay isla dhacaan, si qofka albaabka garaacaya u ogaado in qofka guriga ku jiraa salaad ku mashquulsan yahay intaas baana ku filan, sidii uu rasuulku yiri:

Haddiise qofka albaabka garaacaya aanu maqlayn baraarujintaas waxna uusan ka faa’iidayn dhib ma lahan in salaadda sunnada ah looga baxo arrintaas darteed, salaadda waajibka ahna haddii laga cabsanayo in qofka albaabka garaacaya arrin culus hayso (haddii albaabku u dhow yahay dhanka qibladana jiro wax yar ayaad horay u baxaysaa albaabka furaysaa sidii Nabigu yeelay mar ay Caa’isha Allaah haka raali noqdee albaabka soo garaacday isagoo salaad ku jira), dhib ma lahan in laga baxo salaadda oo laga furo albaabka kaddibna salaaddii la soo bilaabo.

Dhib kuma sugna in Salaatu Laylka Qur’aanka kitaabka laga akhriyo
Su’aasha 54aad: Qur’aanka in yar ayaan ka xafidsanahay waxaan jeclahay in aan salaatulaylka Qur’aanka ku khatimo, ma ii bannaan tahay in aan kitaabka ka akhriyo Qur’aanka markaan tukanayo?
Jawaab: Dhib kuma sugna arrintaas Bukhaarina wuxuu kitaabkiisa saxiixa ah tacliiq ahaan ugu wariyey in Caa’isha Allaah ha ka raali noqdee mawlaheedii ay xoraysay oo la oran jirey Dakwaan uu Ramadaanta tujin jirey isagoo Qur’aanka ka akhrinaya musxafka, sidaas ayayna qabaan ahlu cilmiga badankoodu dadka diidaya ma haystaan xujo fiican oo la cuskan karo, sababtoo ah dadku Qur’aanka ma wada xafidsana aad baana loogu baahan yahay in Qur’aanka kitaabka laga akhriyo haddii salaad la tukanayo iyo haddii kaleba, gaar ahaan salaatulaylka iyo taraawiixda iyo tahajudka Ramadaanta dadka aan Qur’aanka xafidsanayn.

Inta ugu yar iyo inta ugu badan ee tasbiixda la akhriyo rukuucda iyo sujuudda
Su’aasha 55aad: Maxay tahay tirada ugu yar iyo tan ugu badan ee la akhriyo tasbiixda rukuucda iyo sujuudda?
Jawaab: Rukuucda waxaa la akhriyaa [سبحان رب العظيم وبحمده ] sujuuddana [سبحان رب الأعلى وبحمده ] waxaana ugu yar inta la oranayo middiiba 3 jeer waxaana ugu badan imaamku inuu yiraahdo 10 jeer, laakiin qofku haddii uu hal mar yiraahdo waajibku waa ka dhacayaa, waxaana sunno ah tasbiixda kaddib in Allaah la amaano marka la rukuucsan yahay, sujuudana waxaa la badinayaa ducada.

Xukunka Sujuudda Qur’aanka
Su’aasha 56aad: Miyay igu waaajib tahay in aan sujuudo haddii aan akhriyo aayad ay ku jirto sujuud?
Jawaab: Sujuudda Qur’aanka akhrintiisa ku timaada waa sunno la adkeeyey oo aysan haboonayn in laga tago, haddii qofku soo maro aayad sujuudi ku jiro waa inuu ku sujuudo, haddii uu Qur’aanka kitaab ka akhrinayo ama uu kor ka akhrinayo ama uu salaad iyo qayrkeed ku akhrinayo kuligood waa isku mid, waajibse ma ahan haddii uu ka tagana kuma dambaabayo, waayo waxaa ka sugnaatay amiirkii mu’miniinta Cumar bin Khadaab inuu akhriyey Aayad sujuudi ku jirta suuradda Al-Naxal isagoo khudbad jimce akhrinaya oo uu inta soo degtay sujuuday, jimcadii xigtayna uu akhriyey isla aayaddii isagoon ku sujuudin, kaddibna uu yiri: Alle naguma waajibin sujuudda (Macnaha sujuudda Qur’aan akhriska ku timaada) in aan annagu doonno mooyaane, wuxuuna hadalkaas ka yiri saxaabadii Nabiga hortooda waxaana dhacay in Zeyd bin Thaabit uu Nabiga ku dul akhriyey suuradda Al-Najmi mana ku sujuudin, hadday waajib tahayna wuxuu fari laha inuu ku sujuudo, sidaas darteed sujuuddaasi waa sunno la adkeeyey oo aysan haboonayn in laga tago, xataa haddii ay tahay waqtiyada la diiday salaadda, sida salaadda subax iyo tan casar gadaashooda, sababtoo ah sujuuddani sabab ayay ku timid, waxaa taas iyana la mid ah salaadaha sababta Ieh oo dhan waana la tukanayaa xataa waqtiyada salaadda la diiday, waxaana salaadahaas ka mid ah; taxiyatul masjidka iyo sujuudda ku timaadda Qur’aan akhrinta iwm.

Salaadda oo hurdo awgeed looga dib dhaco
Su’aasha 57aad: Anigu waxaan ahay gabar in badan ayayna salaadda maqrib hurdo awgeed iiga tagtaa, waxaan qalleeyaa subixii ama waqti dambe, haddaba arrintaas xukunkeedu sidee noqonayaa?
Jawaab: Arrintaas xukunkeedu waa in aysan qofna u bannaanayn inuu salaadda fududaysto ilaa waqtigeedu ka baxayo, haddii uu qofku hurdo, qof kale ayuu kala dardaarmi karaa inuu toosiyo si uu u tukado waana lama huraan arrintaasi, suurta galna ma ahan in salaadda maqribka ama cishaha la tukan ilaa subaxa laga gaarayo balse waxaa waajib ah in aad salaadda waqtigeeda ku tukatid, gabadhaasna waxaa laga doonayaa inay ehelkeda ku booriso inay toosiyaan.
Haddii ay dhacdo arrin kadiso ah ama arrin aan caadi ahayn oo hur badani hayso salaaddii maqribna ay tukatay ayna ka cabsato haddii seexato iyadoo aan cishaha tukan inay hurdo ka qaalib noqoto oo ay subax ka hor soo toosi weydo, xaaladdaas oo kale dhib ma lahan inay cishaha iyo maqribka wada tukato si aysan salaadda cishuhu u dhaafin waqtigeeda, arrintaasna ma dhacdo in xaalad aan caadi ahayn jirto mooyaane, si iyadoo soo jeedda habayno, ama ay xanuunsan tahay iwm.

Xanuunka foosha iyo salaadda
Su’aasha 58aad: Ma ii bannaan tahay in aan tukado anigoo dareemaya fool (xanuun dhalmada)?
Jawaab: Haweentu way tukanaysaa markii ay daahir ka tahay dhiigga caadada iyo kan dhalmada, haddiise dhiig ka yimaado maalin iyo wax la mid intaysan dhalin ka hor dhiiggaasi wuxuu la xiriiraa kii dhalmada kumana tukanayso.
Haddii aysan dhiig isku arag way tukanaysaa xataaa iyadoo xanuun dhalmadu hayo, sida uu qofka xanuunsanba u tukado isagoo xanuun dareemaya, salaadduna kama dhacayso inta uu qofka caqligiisu taam yahay.

Goynta salaadda
Su’aasha 59aad: Haddii aan is hilmaamo oo ku tukado maro nijaaso ah kaddibna aan xusuusto anigoo salaadda ku dhex jira, miyay ii bannaan tahay inaan salaadda gooyo, oo marada iska beddelo? Maxayse yihiin xaaladaha salaadda la goyn karo?

Jawaab: Ruuxii tukada isagoo og inay maradiisu nijaaso leedahay salaadiisu way burtay, haddiise uu tukado isagoo najaaso leh aanse isku ogayn salaaddiisu way ansaxaysaa, mana soo celinayo, haddiise uu ogaado isagoo salaadda ku dhex jira nijaasaduna ay tahay mid uu si dhakhso leh isaga suulin karo wuu iska suulinayaa nijaasada, salaaddiisana wuu dhammaystiranayaa,
Waxaana dhacday in Jibriil u yimid Nabiga oo salaad ku jira una sheegay in kabihiisu najaaso leeyihiin, Nabiguna uu kabihii iska bixiyey, salaaddiina aysan ka burin (oo dhammaystiray), waxaana taas la mid ah haddii aad najaaso ku aragtid cimaamadda iwm oo dharka la iska tuuri karo ah, haddiise uu u baahdo inuu iska siibo khamiiska ama surweelka oo iyagu hawl u baahan waqtina qaadanaya, salaaddu way kala go’aysaa (waana inuu soo bilaabo mar kale), sidoo kale salaaddu way buraysaa hadduu ogaado isagoo tukanaya in aanu weeso qabin ama weysadu ka burto ama uu la yimaado qosol iwm.

Sahwiga salaadda
Su’aasha 60aad: Waxaan tukaday salaad Duhur, markaan salaaddii ka baxay ayaan ogaaday in aan saddex rakacadood tukaday, haddaba ragcadda dhimman miyaan tukanayaa oo sujuuddii sahwiga la imaanayaa mise salaadda oo dhan baan ku celinayaa?

Jawaab: Haddii qofka tukanayaa ka tago ragcad ama wax ka badan oo salaaddiisa ka mid ah waqti yar kaddibna uu xusuusto sida shan daqiiqo oo kale isagoo jooga halkii uu ku tukaday wuxuu dhammaystirayaa salaaddiisa intii u dhimanayd kaddibna wuu salaama naqsanayaa, markuu salaamo naqsado kaddib ayuu haddana laba jeer sujuudayaa (sujuuddii sahwiga) kaddibna wuu salaama naqsanayaa.
Haddii uu xusuusto rakcadda uu ka tagey nus-saac iyo wax la mid ah kaddib ama uu xusuusto isagoo ka tagey meeshuu ku tukaday, salaadda wuu ku celinayaa dhammaanteed intii horena waxba laga soo qaadi mayo maadaama rakcadihii salaaddu aysan xiriir ahayn.

Salaad la tukaday xijaab la’aan
Su’aasha 61aad: Waxaa dhacda marmarka qaarkood inay duruufi igu khasabto in aan tukado anigoon xijaabnayn ama aan si sharciga waafaqsan u xijaabnayn, oo timahayga qaar ka muuqdo ama ay dhudhumadu i muuqdaan, haddaba sidee arrintaas xukunkeedu noqonayaa?
Jawaab: Marka ugu horraysa waxaa haboon in la ogaado inuu xijaabku haweenka waajib ku yahay oo aysan haboonayn inay ka tagaan ama ay fudadaystaan, haddiise salaad waqtigeed soo galo iyadoon xijaabnayn ama aan si fiican u asturnayn markaas arrinteeda waa la kala qaadayaa.

  1. Haddii ay weydo waxay ku xijaabato ama duruuftu u saamixi weydo inay si fiican isu asturto sideeda ayay ku tukanaysaa salaaddeeduna waa ansaxaysaa kumana danbaabayso Allaaha wuxu yiri: (Allaah ruuxna kuma kalifo waxaanu awoodin). Aayad kalena wuxuu ku yiri: (Alle ka cabsada intaad kartaan)
  2. Haddii ay la xijaaban wayday oo ay isla asturi weydey hawo raacid iyo ku dayasho caadooyin kale iwm, oo jirkeeda aan xijaabneyn ku eg yahay wajiga iyo calaacalaha meeshana ay joogaan rag ajnabi ka ah way dambaabaysaa salaadeeduse way ansaxaysaa. Haddii jirka aan asturneyn uu yahay gacmaha iyo kubabka ama dhudhumada lugaha iyo timaha iwm salad inay tukato uma bannaana, haddii ay sidaas ku tukatana salaaddeedu waa baadil, waxayna dambaabeysaa labo jeer oo kala ah: astur la’aanta jirkeeda iyo salaadda ay gashay iyadoo xaaladdaas ku sugan.

 

Salaadda masjidka
Su’aasha 62aad Haddii ay gabadha muslimadda ah u xijaabato si sharciga waafaqsan, ayna jirkeeda oo dhan asturto waxaan ka ahayn wajiga iyo calaacalaha, ayna doonayso in ay salaadaha oo idil masjidka ku tukato ma u bannaan tahay arintaasi, mise waa inay ninkeeda markasta masjidka u raacdo?
Jawaab: Dhib kuma sugna in ay haweentu masaajidka ku tukato haddii ay si sharciga waafaqsan u xijaaban tahay oo ay wajigeeda iyo gacmaheedaba qariso isla markaana aysan is carfin marka ay baxayso rasuulkuna wuxuu yiri:
(Haweenku ha u diidina masaajidda Ilaahay) isla xaddiiskaas dhaammaadkiisa rasuulku wuxuu yiri: (Guryahoodaana u khayr badan).

Qur’aanka salaadda lagu tukado kor ma u qaadayaan haweenku?
Su’aasha 63aad: Waa maxay xukunka inay haweenku salaadda u aqimaan, iyo inay Qur’aanka kor u akhriyaan markay salaadda tukanayaan iyo inay gacmaha kor u qaadaan markay takbiirsanayaan?
Jawaab: Asal ahaan wixii u sugnaaday ragga oo axkaam ah haweenkana waa u sugnaaday wixii loo helo daliil qaacidadaas khilaafsan mooyaane, wax kasta oo salaadda ku saabsan oo ragga u sugnaaday haweenkana waa u sugan yihiin, wixii daliil kala saaraya loo helo mooyaane, waxaana ka mid ah waxay ku kala duwan yihiin akhriska salaadda oo haweenku kor ugu dhawaaaqi mayaan salaadaha jahriga ah ee akhriskooda kor loo qaado, haddiise ay gurigeeda ku tukanayso rag maqlayaana jirin markaas dhib kuma sugna inay kor u qaaddo Qur’aanka ay salaadda ku tukanayso, gacmo kor u qaaditaanka dumarku ragga ayay kala mid yihiin.

Nin aan tukan sidee loola joogayaa
Su’aasha 64aad: Haddii haweentu tukato ninkeeduna aanu tukan miyay sidaas kula joogaysaa?
Jawaab: Haddii haweenta la qabo ninkeedu aanu tukan, oo la xaqiijiyo in uusan ku tukan masaajidka iyo guriga midna, way ka fasakhmaysaa xaasna uma noqon karto umana bannaana inuu naagaysto, sababtoo ah ajnabi ayay ka noqotay waxaana waajib ah inay reerkoodii aaddo oo ay falankeeda gasho sidii ay uga madax bannaanaan lahayd ninkaas isaga ah ee gaaloobay islaamnimadiisi kaddib, waxaan ka rajaynayaa haweenka inay hadalkaygan qaataan, waxaan oranayaa: Haweeney kasta oo ninkeedu aanu tukan uma bannaana inay la joogto qaddar yar oo il biriqsi dhan, haddii ay caruur u haysana caruurtu iyaday raacaysaa oo isagu xaq kuma laha tarbiyadooda, waayo gaal xanaanayn kuma lahan muslim, haddiise Allaah soo hanuuniyo oo uu tukado markaas way u noqonaysaa haddii aysan ciddadii dhammaan, haddiise ciddadu dhammaato intuusan salaaddii ku soo noqon go’aan ayay ka gaari kartaa, culimada badankeedu waxay qabaan ninka murtadka ah ee diinta ka baxay xaaskiisu haddii ay ciddadu u dhammaato isagoo aan wali diinta u soo laaban inaysan ku noqonayn nikaax cusub inay sameeyaan ma’ahee.

Asturidda cagaha iyo cumaacumaha marka salaadda la tukanayo.
Su’aasha 65aad: Muxuu yahay xukunka asturidda cumaacumaha gacanta iyo cagaha, marka salaadda lagu jiro? Waajib miyay ku tahay inay haweentu qariso, mase bannayn kartaa gaar ahaan haddii aysan dad ajaanib ahi la joogin ama ay haween la tukanayso?
Jawaab: Waxaa sunno ah in wajiga la baneeyo marka salaad la tukanayo haddii aysan arkayn dad ajaanib ka ah, laakiin cagaha in la qariyo ayaa waajib ah, sida ay qabaan jamhuurka culimadu, waxaa jirta in culimada qaarkood ay baneeyaan in aan la qarin cagaha, waxaase waajib ah in la asturo sida ay qabaan jamhuurka ahlu cilmigu.
Abu Daawuud wuxuu Umu-Salama Alle ha ka raalli noqdee ka wariyey in la weydiiyey haweeney ku tukanaysa cambuur ayna ku tiri:
(Dhib ma lahan haddii cagaheeda hoose uu qarinayo) waxaana dhowrsanaantu ku jirtaa in la qariyo sidaas ayaana wanaagsan dhan kastaba, ahlu cilmiga qaarkood waxay qabaan in la asturo inay mudnaanta leedahay.

Kee dambi badan taariku salaadka iyo saaniga
Su’aasha 66aad: Ilaahay wuxuu naga xaaraan-tinimeeyey in aan salaadda ka tagno iyo in aan sinaysano, haddaba kee ayaa labadooda dambi badan?
Jawaab: Salaadda ka tagiddeeda ayaa ka dambi badan sinada, waayo qofka salaada ka taga gaalnimo cad ayuu la yimid oo diinta wuu ka baxay, laakiin sinadu waxay ka mid tahay dambiyada waaweyn qofkuna kuma gaaloobayo haddii uusan xalaalaysan, waxaana waajib ah in lagu qaado xugunkii sharciga ahaa ee qofka sinaysta ciqaabtiisa ahayd haddii arintiisa la soo gaarsiiyo maamulka ka jira halka uu jooga.

Nin xaaskiisa salaadda kala quustay.
Su’aasha 67aad: Maxaa la gudboon ninku haddii uu xaaskiisa ku baraarujiyo inay tukato salaadda oo ay tukan weydo?

Jawaab: Xaaskiisu haddii aysan tukanayn diinta way ka baxday wayna gaaloowday mana bannaana inay sidaas kula joogto waxaana ku waajiba inuu waaniyo oo ku boorriyo inay Allaah ka cabsato, waayo ruuxa aan tukan waa gaaloobay diinna malahan waxaana u daliila kitaabka Allaah iyo sunnada Nabiga iyo qowlka saxaabada iyo caqliga wanaagsan, Qur’aanka waxaan daliil u soo qaadan karnaa Allaah markii uu mushrikiinta ka hadlayey oo uu yiri:
(Haddii ay toobad keenaan oo Salaadda oogaan Sakadana bixiyaan waa walaalihiinna diinta).
Aayadda waxaan ka fahmaynaa sida la faray haddii aysan yeelin inaysan walaalnimo naga dhexayn, Nabiguna wuxuu yiri:
(Qofka iyo gaalnimada iyo shirkiga waxaa u dhexeeya salaadda ka tegiddeeda).
Xaddiiskii Burayda ayaa isna sidoo kale xusay wuxuuna ahaa:
(Annaga iyo gaalada waxaa noo dhexeeya salaadda, ruuxii ka tagaana waa gaaloobay).
Cumar bin Khaddaab waxaa laga wariyey inuu yiri: (Ruuxa aan tukani Islaamka waxba kuma lahan).
Cabdulaahi bin Shaqiiq wuxuu yiri: Asxaabtii Nabigu uma aanay arkayn camal ka tegiddiisu gaalnimo tahay salaadda ma ahee.
Haddii aan maskax caafimaad qabta wax ku eegno waxaa arrin la is weydiiyo ah ruux ay qalbigiisa ku jirto in yar oo iimaan ah oo garanaya salaadda weynaanteeda iyo sida uu Allaah u qaddariyo inuu ku dhiirado ka tegiddeeda? Waa arrin aan suurta gal ahayn.

Haddaba markii ay inoo caddaatay ruuxa salaadda ka tagey gaalnimadiisa waxaa ka ratibmaysa axkaam, waana sidan:

  1. Ma bannaana in loo guuriyo isagoo aan tukan, haddii loo guuriyana ma ansaxayo nikaaxaasu xalaalna uma ahan Alaahna wuxuu yiri: (Haddii aad ogaataan inay xaqa dhabnimo u rumeeyeen ha u celinina gaalada, maxaa yeelay xalaal isuma ahan).
  2. Ruuxa aan tukan wuxuu gawraco lama cunayo, waana xaaraan, waxaana ka wanaagsan wixii ay gawracaan Yahuudda iyo Kiristaanku.
  3. Uma bannaana inuu Makka iyo xudduudeeda galo, Allaahna wuxuu yiri: (Kuwa xaqa rumeeyoow mushrikiintu (gaalada) waa nijaaso ee yaanay u soo dhawaan masjidka xurmaysan sannadkaan kaddib).
  4. Haddii uu dhinto qof ay is xigaan dhalasho ahaan ma dhaxlayo ruux aan tukan, matalan wiil iyo aabihiis haddii aanu wiilku tukan ma dhaxlayo aabihiis rasuulkuna wuxuu yiri: (Muslim iyo gaal midkoodna kan kale ma dhaxlo).
  5. Haddii uu dhinto la mayri mayo lamana kafnayo lagumana tukanayo, qubuuraha muslimiintana lagu aasi mayo, haddaba sidee loo galayaa? Waxaa la geynayaa bannaanka oo inta god loo qodo lagu duugayaa, waayo xurmayn malahan, sidaas darteed ma bannaana qof aan tukan haddii uu geeriyoodo in muslimiinta loo keeno si ay ugu tukadaan jinaaso.
  6. Maalinta qiyaamaha waxaa lala soo faylinayaa madaxdii gaalada Fircoon, Haamaan, Qaaruun iyo Ubaya bin Khalaf, jannadana geli mayo mana u bannaana in loo duceeyo oo Allaah dambi dhaaf loo weydiiyo sababtoo ah ma uu mutaysan waana arrin aad halis u ah, maantana waxaad arkaysaa qaar dadka ka mid ah oo ay guriga kula nool yihiin dad aan tukan arrintaasina ma bannaana Allaahna waxaan weydiisanaynaa badbaado.

 

Kee la hor marinayaa lawyaha iyo calaacalaha marka la sujuudayo
Su’aasha 68aad: Marka la sujuudayo keebaa sax ah in la hor mariyo gacmaha ama jilbaha?
Jawaab: Sida saxiixa ah waxaa la hor dhigayaa jilbaha kaddibna gacmaha kaddibna wajiga sida uu xusay xaddiiskii uu Nabiga ka wariyey Waa’il iyo axaaddiista kale oo la macnaha ah
Salaadda la tukado witriga gadaashiis
Su’aasha 69aad: Haddii aan witriga tukado habeenka qaybtiisa hore kaddibna aan soo tooso habaynka qaybtiisa dambe, sidee u tukanayaa?
Jawaab: Haddii aad witriga tukatid habeenka qaybtiisa hore kaddibna Allaah kuu fududeeyo in aad salaatu layl u soo kacdid habeenka aakhirkiisa, waxaad tukanaysaa wixii Allaah kuu fududeeyo oo salaad ah adigoo u tukanaysid labo labo ragco oo aan witri lahayn (waayo witrigii horay ayaad u soo tukatay). [Waxaa sidaas qaba Xambaliyada laakiin Imaamu Shaafici wuxuu qabaa haddii aad soo toostid gelinka dambe adigoo horay witrigii u tukaday waxaad tukanaysaa hal ragco oo aad shafci uga dhigaysid witrigii hore kaddibna wixii kuu fududaada ayaad tukanaysaa.] Nabigu wuxuu yiri: (Hal habeen labo witri ma leh).
Caa’ishana Allaah ha ka raalli noqdee waxaa laga wariyey inay tiri: Xigmadda arrintaas ku jirta Allaah ayaa og waxaase laga yaabaa in ummadda la tusayey in salaad la tukan karo witriga gadaashiis. [Ibnu Baaz 61]

1 thought on “Cutubka Afraad – Salaadda

  1. Waxaa iga su’aal ah: Ruuxu hadduu kari waayo markuu salaadda galo inuu akhriyo faataxada xagga carrabka oo uu sixi waayo qaabkuu u akhriyi karaa faataxada? Waa ruux buka.
    Jazaakallaah

aragtidaada nala wadaag...